Зубайра. Чеченский детектив. На чеченском языке

4 Май
2018

Гапураев Хьасан

ЗУБАЙРА
(Нохчийн детектив)

РОСТОВ-НА ДОНУ-2018

ББК
УДК
Г-

Гапураев Хасан Ризванович
Зубайра. Роман. (Чеченский детектив). На родном языке.
Ростов-на-Дону. Типография «Медиа-полис». 2016. – 400 стр.

Гапураев Хьасан дика вевзаш ву Нохчийн республикехь а, цуьнан дозанал арахьа а. Дукха хан ю иза прозехь, поэзехь болх беш волу. Переодически зорбанехь арайийлина цуьнан очеркаш, фельетонаш. Араяьлла 12 литературни произведени:роман, повесташ. Зорбане кечйина ю кхин а 23 киншка, царах ю «Зубайра» роман.

Киншкех шайна хетарг язде:
366000. Эвтара, Умпашаев Ибраьх1иман урам, 10.
Телефон:8-928-087-64-64.
Инет:hasan195050@mail. ru

Литературно-художественное издание
Гапураев Хасан Ризванович
Зубайра
(Роман. Чеченский детектив)

Редактор – А. С. – М. Барзанукаев.
Технический редактор-С. Сахно.
Корректор- Д. Сулумова.
Дизайн обложки-

Подписано в печать-
Формат 70х90 1/32. Усл. печ. л. 7. 6

СССР-н Шелан РОВД-н уголовни розыскан белхалойн Хизриев Зубайрин, Хутаев Мусан безамна-догц1енчу ойланца.
Автор.
1
Дуккха шераш девлча а цунна сих-сиха дагадог1ура мацах цкъа ша и тамашийна къола дар таллар. Х1оразза а холча а х1уттура цхьацца долу сурташ ша- шена карладаьхча. Хеталора х1етахь шегара дала цадеза чорда г1алат даьлча санна. Ма-дарра аьлча, кхечу кепара дерза а мамегара и г1уллакх. Уьш хала дагалецамаш бара Зубайрина.
Цу сарахь дерриге а доладелира дог1ана т1адамаш т1ера. Иза Устрада г1аларчу шен квартирин балкона т1ехь лаьтташвара.
Цунна дезалора мархаша стигал меллаша д1а а къевлина, дог1а доладелча. Хила там бара, иза ламанан когашкахь 1уьллучу юьртара, Сиржа-эвлара хиларна. Дог1анаг1овг1ано ойлане воккхура Зубайра. Делан къинхетам боккха хиларх атта кхетавора. Къорано боху муха хуур ду адамашна Дала шайх къинхетам беш хилар. И дера хуур ду, сахиллац беркатен дог1а а деана, 1уьйранна маьлхан де х1оьттича. Цхьаболчу нахана сийсара хилларг дага а ца дог1у. Хетало, стигалара сов долу хи охьа а доьттина, цхьамма лаьтта аьхналла яржийна. Ойланашкегон воьлча, дуккха а д1адевлларш хьалхах1уьтту. Х1инца вайца доцу адамаш а. Карладолу ша дуьххьара болх болош командировке лелла денош.
Зубайра стигала хьаьжира. Дог1а марсадолуш долуш санна хетаделира. Цо чоьхьа а ваьлла, жалюзаш д1акъевлира. Шашах уьйзира уьш т1етт1атоттуш йолу т1ийриг. Кабинет чоьхьа а ваьлла, охьахиира. Кресло т1ехь хиъна 1аш вара кхуьнан белхан накъост а, доттаг1а а, хийла талламаш т1ехь г1о дина а волу Хутаев Муса.
– Хьуна иза вай долчу вог1ур ву аьлла хета? – хаьттира Мусас.
Хутаев молуш вацара. Массо маларел а тоьлларг Серноводскера миниральни хи лорура цо. Иза а газ йолуш ца хилча дош а ца хетара. Цкъа цхьа талорхо лоцуш цо урс ластийча, д1аоьккхуш ког а шершина, лакхарчу балдех тасаделлера цунна. Х1етахь дуьйна вистхуьлуш, шеца волчун къамелах и цавешаш волуш санна аз галдолура. Ша тайпанчу тийначу шабаре дирзинера цуьнан кийрара долу аз.
– Дера и вай ларвешверг вог1ург хиларх тешна ма ву со-м, – ч1аг1дира Зубайрас, цунна дуьхьалх1оттийна долчу шолг1ачу кресло чохь нис а луш. – Кхо де хьалха телефон тоьхна цо, вовшахкхетар доьхуш. Ас юьхьенца дуьхьало йира. Амма цо гуттар т1едожош, хьаставелла дехар дича, т1е ма тайра со-м, ва Муса. Цул сов, цо вайн накъостан Амлиев Вахин ц1е а йохура. Шаьшшиъ вевза а дукха хан ю элира. Т1аккха резахира-кх со. Цуьнан вайца баккъал долу г1уллакх ду аьлла хеташ ма ву со. Цу т1е и шен дерриге г1уллакхаш д1а а тесна, вайна т1аьхьаваьлла лелаш а хилча х1окху масийтта дийнахь.
– Вахас цу стагах лаьцна кхин х1умма а дийциний хьуна? – вовшахкхетаран бахьани дуьхе кхиа лиира Хутаевна.
– Г1еххьачул х1ума къадийра цо, – резавоцуш санна вусавелира Зубайра, – суна к1егзга-мезиг х1ума хаьа цо арадаьккхиначух, цундела ма дарийца сан вовшахкхетарна вухаг1ертар а. Со дезаш вац цхьа оьзда боцу нах х1усаме кхийлар. Вайн хьаша дезткъей итталг1ачу шерашкахь дикка ка тоьхна борз ма-яйца. Оцу шерашкахь вовшахтоьхна бахамаш байца цхьайолчу жуккарийн. Цу нахана юкъахь а шен эхь-бехк дацарций, кийтарлонаш лелорций билгал ма варийца иза. Цо лелийна махинацеш вайн республике цхьацца сурсаташ арахьара чууьйзуш г1аравелира 95-чу шарахь. Х1етахь т1еман ц1ергахь жимма гечо ма даьллехь Хаджиевс 1едал х1оттийча, уголовни г1уллакх долийра цунна дуьхьал. Амма 96-чу шерашкахь Нохчийчохь президентан харжамаш болийча, кандидатех цхьанна т1ех1оьттира иза. Дуьйцура цо шен ахча пхи миллион доллар юкъадиллина бохуш. Цо дерриге банкера лачкъийнарг итт миллион хилча, х1етахьлеоа миллиардаш, башха къен а ма цавелира иза. – Зубайрас куьг ластийра шен резавацар гойтуш. – Дезаш-ма вацара со ахчана юкъаг1ертар. Цхьа зулам доцуш ца доьрзу и, – боьхаллех хьакхавелча санна куьйгаш д1аса а хилийна, охьаластийра цо. – Оцу стага цалелош х1ума дац-кха суна т1екхача г1ерташ. Арахь, новкъахь вовшахкхета а ца г1ерта, х1уъа дина а, чу а веана, гергара стаг хила г1ерта. Шена орцахвалар деха ма воллу и. Цхьана аг1ор цуьнца къамел дезаш вацара со. Вукху аг1ор, х1ара вайн болх ма байца иштта, адам т1еэца, цуьнца къамел дан дезаш. Х1ара боцург кхин цхьа а болх бан хууш со а вац.
– Ахча долчу стагаца къамел дар-м башха вон х1ума а дац хьуна, – бегаш бира Мусас.
– Дера ишта-м дара и, – т1етайна кеп х1оттийра Зубайрас а, – наггахь хета суна милицехь а воцуш, цхьанхьа 1ишлош еш мукъана а велара со олий.
Иза ца кхиира ша долийнарг дерзо. Не1арехь горгали бийкира.
– Схьакхечи х1ара-м, – элира Зубайрас хьала а г1оттуш. – Сахьт лардеш хилалахь. Вайн хьаша-м ша немцо санна пунктуальни хилла. Ша аьллачу минотехь схьакхечи. Со адамаш жимма девзаш велахь, вай ша лоруш хиларна кхаьчча-м вац хьуна х1ара, я дахарехь шен дош лардеш хиларна а. Хетарехь кхуьнан соьца доккха г1уллакх ду.
Не1аре воьдучу Зубайрас сени чохь дика гайта чиркх латийра. Цунна гира шен хьешана техь сирла кастом а, бодане сийна коч а. Кучан лакхара нодарчий яьстина яра. Юккъерачу дег1ахь, г1еххьачул к1унзал а болуш стаг вара иза. Цуьнан бехо мара а, 1аьржа б1аьргаш а бара, ерстина ч1ишталш а. Ханна т1ехьаьжна 45-50 шо дала мегар дара цунна, цакхоьрруш. Б1аьргех доьхкина куьзганаш дара. Зубайрас тидам бира: механа беза гуо болуш дара куьзганаш.
Не1 д1а а йиллина, хьаша чуваийтира цо. Ша чоьхьавалале леррина х1усамдега хьаьжира иза. Т1аккха не1-саг1ех велира, сихха куьг кховдийра цо саламна.
– Селимханов Мовсар Хамидович ву со, – ша вовзийтира цо.
– Дика ду, девзаш хир ду вай, – Зубайрас салам схьаийцира.
Хьешан куьг ондоо дара. И хаийта санна ч1огг1а къевлира цо кхуьнан п1елгаш. Х1окху стага башха атта даьхна а дацара шен миллионаш.
– Бехк ма биллалахь, хьан ц1е муха яккха ас? – хаьттира хьешо. Соьга хьо ….
– Нийса аьлла. И ю сан ц1е, – цуьнан даша юккъехула жоп делира Зубайрас. – И ц1е яккха мегар ду хьуна сан. Сайх Зубайра аьлча тоьа суна.
Чуваьллачу Селимхановна вевзаш воцу стаг гира чохь. Т1аккха, ша цхьана х1уманах цакхетча санна, Зубайрега хьаьжира и. Цуьнан б1аьргаш чохь вохар дара, амма цу минотехь дозаллех хийцира цо и.
– Хьоьга аьллачух тера дац вайшиннан къамел теш воцуш хила дезий, – элира цо.
– Аьллера. Х1етте а ас сайн накъост Хутаев а кхайкхина. Тхойша воьлла ву чолхен г1уллакхаш цхьане къасто. Цхьаннен хьекъал ца тоахь а шиъ атта галцаволу. Соьца со тешаш волу накъост хилча сан сапарг1ат ма хуьлу. Хьуна ма-хаъара башха тешамен зама яц х1ара.
– Делахь а х1ара суна вевзаш ма вац, – дуьхьало йира Мовсар Хамидовича, Мусага д1а а ца хьаьжира иза, х1ара чохь лаьтташ болу совнаха маьнга болуш санна. – Сан къамел хьоьца хьайцца ду, доккха г1уллакх а ду ас деанарг.
– Хьо ца кхетачух тер аду, накъост, – элира Зубайрас. – Х1ара-т1ехволлучуьра аьлла чувеана стаг ваций, сан доттаг1а а ву, уголовни розыскан тоьлла инспектор а ву. Со кхуьнах сайх санна тешаш а ву.
– И ца кхеттарг хьо ву, – оьг1азвахана кеп х1оттийра хьешо. – Ас деанчу къамелан шен мах ма бу. Г1уллакхах дог1ург а ас охьадуьллур ду. Мел билла беза ахь аьлчахьана. Ахчана барам-чот яц хьуна.
– Мах баларо хьайна сан чохь суна чуг1ерта а, хьелаш х1итто а хьайна бакъо ло аьлла хеташ ву хьо? – велакъежира Зубайра. – Вай хьалххе барт бийр бу, Мовсар Хамидович. Хьо суна мел вевза стаг меттах а ваьккхина т1екхаьчна ма ву. Схьахетарехь атта г1уллакх дац ахь деанарг. Суна хаьа хьо хьал долуш стаг вуй, маьхза х1умма бохуш воций а. Делахь а ахь диц ма де ахчанах эцацалуш нах а хуьулуш хилар. Кхузахь берш Мазлакхера жерой ма бац шай-кай тесча хьоьца хелхабийла. Со профессиональный къуй лецархо ма ву 1едало дарже х1оттийна а волуш. Муьлх-муьлха а со волчу ц1а а веана, соьца къамел дан таро йолуш ма вац, цо мел дукха дуьнена даьхни охьадилларх. Кху чохь юхкуш цхьа а х1ума а ма яц, накъост Селимханов. Вай туьканахь дац. Хьан сина хала а ма хетийла. Хьо ас бохучунна реза хила веза. Вацахь-не1 мичахь ю хьуна хаьа.
Селимханов макхвелира. Гуш дара цуьнца дикка хенахь иштта чорда къамел цхьаммо а ца дина хилар. Иза не1арехьа вирзира, д1аваха дагахь. Т1аккха, соцунг1а а хилла:
– Вай нана яла ас деанчу г1уллакхан, – аьлла, вела а къежна, вуха а охьахиира. – Стаг кхетон хуур долуш ду шу-м! Х1ун дер т1аккха: ма хетта ца хилча-ма-торру аьлла-кх цо! Вуьтур вукх вай т1аккха хьан накъост а. Тешар ду-кх вай дийцинарг къайлехь дуьсург хиларх.
– Ас дошло хьуна кху чуьра цхьа а х1ума арадериг цахиларх, – т1еч1аг1дира Зубайрас.
Хутаев кресло парг1ат а дитина, дивана хиира. Зубайрас хьаша шена дуьхьал хаийра. Кабинета чохь тийналла х1оьттира.
– Со ладуг1уш ву-кх хьоьга, – элира Зубайрас хьешан б1аьра а хьожуш.
Иза кхоьлира. Нисдира мера т1ера куьзганаш. Гуш дара иза синтем байна хилар.
– Шуна хезний цхьа кхо бутт хьалха хиллачу г1уртах? – дагахь доцуш хаьттира Хутаевс.
– Шекар дохкар дуьйций ахь махлелоран министерствона? – юкъавеара къамелана Зубайра. Вайн шекар доккхучу заводера дара и 16 эзар тонна. Кхунна и хьан делла а, мах кхечеранчул лакхара боллушехьа Селимхановгара х1унда эцна хууш стаг-м вац. И муха нисделла?
Мовсар Хамидович вегийра. Шеконца хьаьжира и Зубайре. Юха Мусага хьаьжира и. Вуха а Зубайрина т1евирзира.
– Шуна стенгара хьаьа и дерриге а, – хьалхачул тийна, аз лахдеш, дехьачохь цхьанна хазарна кхоьруш санна хаьттира Селимхановс.
– Суна хаьара суо волча вог1уш верг мила ву, цундела нахера исправкаш ехира ас. Хьох лаьцна цу хенахь цхьанаметта масех газето яздира. Уггар хьалхадаьлларг Шелара «Зама» газет дара «Дашон песок» фельетонаца. Х1умма а хала дацара и статьяш карон. Интернет чукхийсина ю уьш тахана а.
– И бакъ ду, – резавацарца элира Мовсар Хамидовича. – И журналисташ, ша к1елдаханчу жаьлина санна т1елетира суна. Тахана а дижа дуьтуш а бац уьш. «Зама» газетехь уггар карзахвуьйлург Гуноев ву.
Зубайра ладоьг1уш 1ара. Цунна гора, парг1ат, хьешо дуьйцучьнга ладоьгуш 1аш волу Хутаев Муса а. Шелахо волу Муса сийна б1аьргаш а болуш, хьаьрса вара. Оьрсаша и шайх тера хеташ дуккха х1ума тешадора цуьнах. Хала дара Хутаевн юьхьт1ехь цунна хетачун аьрснаш ган. Шелахой атта х1уманах цец а ца бовлуш, дуьйцучьнга ладог1а 1емира нах бу.
– Гуноевс лелийнарш сан дайна долу документаш ду, – эккхийтира Мовсар Хамидовича.
Цо п1елгех буй а бина и къевлира. Журналист дагалацаро а оьг1азвахийтира и. Муха ваьхьна шен кехаташ лач1къо, хьан г1о дина цунна Селимханов хууш вацара. Шена т1е куьг кховдон ваххьал и корреспондент майра а ца хетара цунна.
– И статьян бух хилла д1ах1иттина долу документаш цо сан кабинета чуьра лечкъийна ду. – Духа а элира Мовсар Хамидовича, доккха са а даьккхина.
Иза Зубайре хььаьжира:
– Со ма-дарра аьлча, оцу г1уллакхан хьокъехь веана ву шу долча.
– И документаш х1инца суна карон лууш ву хьо? – шен лергашна хезачух цатийшира Зубайра. – Цуьнах хьуна х1ун пайда хир бу? Уьш х1инца зорбане девлла хилча.
– Нийса боху ахь. Уьш суна оьшуш дац. Царах эца мегар болу пайда оцу йозанчас х1инцале эцна. Шен газетан аг1онаш т1ехула сан ц1еран 1аьржа тача даржийна цо….
– Хьан и г1уллакх суьде дала йиш ю-кх цо лелориг эладита делахь, – кхетийра хьаша Зубайрас.
– Ахь х1ун доцург дуьйцу, – куьйгаш д1асадаржийра Селимхановс. – Гуноевс мел яздинарг бакъдерг ма ду. Хьалхара элп т1ера т1аьххьарчу даше кхаччалц. Суна 1аьткъинарг- и документаш сан кабинета чуьра лечкъийна хилар ду. Уьш сан стоьлан г1утакхахь дара. Цигара дайча оцу Хьаьмидан каракхача.
– Уьш хьан кабинета чуьра лекъкийна хилар ч1аг1до ахь? – дуьхьал хаттар дира Зубайрас.
– До, – жоп делира Мовсар Хамидовича. – Уьш сан кабинета чуьра дайна нийсса кхо бутт хьалха. Уггар хазаниг ду хьуна уьш суна муьлхачу дийнахь дайна хаар. 1уьйранна со ц1ахь болх беш вара. П1ераскана де дара и. Со рузбане ца вахара. Сарахь Грозне кхайкхина вара со тхан шичас. Цуьнан к1анта зуда ялош яра. Томана боьлхучарах со тоха дагахь вара и. Цу сарахь со волчу чуеанера тхан нус. Ц1ера шелара ю и. Г1ала со шолг1ачу дийнахь вахара. 1уьйранна со стоьлан г1утакхчу хьаьжча, кехаташ сан стоьлахь дара. Делкъалт1аьхьа машен а латийна и йохлушшехь аьлла чувеана хьийзаш волчу ас, стоьлан г1утакх схьадиллича документаш дацара. Ас чохь дов эккхийтира ц1ерачаьрца. Стоьла т1ехь мел долу кехат охьа а кхоьссира, амма сайна оьшуш долу кехаташ ца карийра. Шича к1анта зуда а ялийна, со тойне хьийзаш 1ашшехь и статья араелира.
Иза д1атийра, жимма х1аваъ кийра а оьзна. Гуш дара цуьнга и болх лацалуш хилар.
– Соьга х1оьттина долу хьал хьайна хиъча? – Зубайрина т1ебуьйг1ира цо шен б1аьргаш. – Документаш сан ц1ерачу кабинета чуьра дайна. Тхан ц1ено лардеш ду. Уллорчу чохь вехаш цхьа хьаькам хиларна, уллохула болу некъ къевлина ба, тхан кертарниг бен уьйт1а вуьтуш вац. Цул сов п1ераскана дийнахь, шоьтахь, к1ирандийнахь вайн керта веана адам-да а вац. Х1инца и къола х1окхо я эцо дина ала сан шеко йолуш стаг вац. Х1етте а кехаташ дайна! – шен голи т1е буй туьйхира Мовсар Хамидовича.
Мусас дехьачу а вахана, таканахь хи деара хьешана. Селимхановс х1умма а ца олуш, стака схьа а эцна, д1амелира. Даьсса стака духа а делла, баркаллина корта ластийра цо.
– Шу доцургц1ахь кхин цхьа а варий? – дагавелира Зубайра.
– Вара, – доккха са а доккхуш, жоп делира Мовсар Хамидовича. – Масех адам дара чохь. Делахь а, царах цхьа а и документаш схьаэца таро йолуш вацара. Цунна со билггал…теш х1отта ваьхьар вара. Я царах тешашву со, х1инца, и муха эр-м хаац. Дерриге а ч1ог1а чолхечу хьоле дирзина. Мила бехкен вийрву ца хууш висина со.
– Ахь сан хаттарна жоп ца делла, – собарца элира Зубайрас.
– Х1аъ, сан х1усамнана йоцург кхин а диъ адам дара чохь. Тхан хьеший бу уьш, х1инца масех шо а даьлла оха вовшашца гергарло лелош долу. Сан йиша а, цуьнан майра а дара вайгахь. Кхин, суна дагадан цхьа а вацара. Тхан нус яра, шелахо, Гуноев Хьаьмид вевзаш йолу. Пхи шо аду и тхоьгахь йолу. Нус хиларал сов, сан секретарь а ю иза. Амма и массарал а хьалха д1аяхара. Со Грозне ваха кечлуш а волуш.
– Дерриге а варх1 адам хиллакх цу хенахь хьан х1усамехь, – хьесап дира Зубайрас, ойлане а волуш.
– Варх1 муха хуьлу уьш? – цецвелира Селимханов. – Ялх хуьлу-кх: цкъа диъ адам, т1аккха, сан х1усамнаний, нуссий. Ялх адам.
– Хьуо ма ца лору ахь, – элира Зубайрас, х1умма а бегашийна а доцуш.
– Ца лору дера.
Со оццул галваьлла а ма вац и кехаташ сайна сонта хеташ волчу журналисте д1адаллал. Ас со цу юкъара д1авоккху. Со кхетамна эшна ма вац, я эс телхина а. Шалха ойланаш а яц сан. Бералла а вуно дика хилла ду сан, – хьаша х1уманан хьесан дарна а, хилам дагахьлатторна а т1ера вара. – И документаш ас ца эцна, кхечуьнга-м муххале а ца делла, – кхачам боллуш хадийра цо.
– Т1аккха и кехаташ хьан хьешех цхьаммо эцна-кх.
– Иза-м суна а хаьакхий, – резахилира Мовсар Хамидович. – Шуна ма-мотталаш со х1еттехь шух дагавала ойла йолуш вара. Со г1уллакхана т1ера стаг ву, суна оьшург кехаташ лачкъийна болу лаьхьа схьакарор ду. Сан х1усамехь и тайпа саьрмик мичара бер бу? Кхин цкъа а шегара х1ума ца далийта ма г1оьртар ву и милла велахь а. Ас х1ун диний? Гуноевга телефон а тоьхна, ас итт эзар доллар ло хьуна аьлла. Ца аьлла цу кехатех-м. Суна хаа луург сан чуьра кехаташ д1аделларг мила ву дара.
Зубайра лерина ладуг1уш вара цуьнан къамеле. Ишттачохь дуьйцушверг юкъахваккха мегар дац, хабаран з1е ца хадорхьама.
Селимхановс жимма тийна а 1ийна, духа а д1адолийра:
– Цо дуьхьало йира. Ас т1аккха ткъа эзар доллар дахьийтира цунна. Цо юха а х1ах1ак элира…
Мовсар Хамидовича шен кисанах куьг а тоьхна, цхьа яппарш йира.
– К1урбан х1умам яц шуьгахь, – хаьттира цо Зубайре. – Ас сайгара сигареташ машена чохь йитина. Со накъост воцуш веана кхуза, вайн хилла къамел къайлехь дитархьама.
– Со цигаьрка узуш вац, – ши куьг д1асатесира Зубайрас. – Мусас а и жоьжаг1атин пеш ягор дитина. Ма-дарра аьлча, цхьа хан д1аяьлча тан а ма цатоввий малар, озар. Вайн дешначу наха а шовзткъара ваьлча, ца магадо и кегийчу нехан х1уманаш. Х1ета, журналиста ца вийцина-кх хьуна шега и кехаташ кхачийнарг?
– Цо кхачам боллуш дуьхьало йинехь-м ша ма дарийца и! – ша толам баьккхича санна велавелира Селимханов. – Ас ахчана барам кхузткъа эзар долларе хьалабаьккхича, вухавелира иза. Дош делла ша къу х1инца дог1учу п1ерасканна вуьйцур ву аьлла.
– Ой, кхузткъа эзар доллар тов…-ойлане велирв Зубайра. – Бакъонна т1екхиа г1ерташ хьайн дагахь хьо дикка гена ма ваьлла, ахь схьадийцарехь. И п1ераска т1екхаьчча вийцирий цо хьуна шена и хьан документаш деанарг?
– Ца вийцира дера, – доккха са даьккхира Мовсар Хамидовича. – Ца кхиира иза. Еарийн дийнахь 1уьйранна Грознера ц1авог1уш машенахь а волуш, валар нисделла цуьнан, и валлац вай дахийла! Шуна ма мотталаш ас цунна и авари еш «г1о» дина. Ахчано х1уъа а ма дойтийца. Таханлераниг санна керчина йолчу заманахь-м муххале а. И ца хууш-м со 1овдал цу сарахь ахча а кечдина ма 1и1нийца, х1инций-т1аккхий цуьнгара хабар хеза-кх суна бохуш. Цул т1аьхьа, кхин а масех к1иранах воьхна лийлира со. Эццахь дагадеара суна х1инца вайн республикехь бисинчу милицин ширачу белхахошна юкъахь тоьлла детектив лахар. Цхьаболчара Хасуев Лоьма вийцира суна. Вукхара-Тагиров Мансур. Иштта хьехавора:Оздамиров Геха, Мадаев Хизир, Абдурахманов Шама, Канаев Ваха, Евсултанов Ризван, Хациев Хьасан. Эххар цхьанно эли-кха, тохара советан 1едал долуш уггар тоьлла уголовны розыск Шелахь яра-Шур. Цо дечуьнга хьажча Маскохара Мур берийн ловзар хетара. Шун координаташ йийци суна. Х1инца шуна хаьа ас ц1е еттачу ахчана барам. Реза дацахь кхин а т1елур долуш а ву со. Суна хаа лаьа мила ву сан чуьра кехаташ лачкъийнарг? Кхетий хьо, Зубайра?
– Деллахьа, иштта тхан де доьхначу дийнахь, оцу ахчанца тхан рицкъа а х1оьттина, Дала т1ехьажийна хирву-кх х1ара, – аьлла дагадеара Зубайрина. Ойла йича, хала зама яра карахь ерг:нохчийчохь шолг1а т1ом г1елбелла хан яра. Адам а юучуьнца, духарца, йийбарца беркъа дара. Ахчана къоьлла яра. Х1етте а, шен хеннахь 1едал духий а хиъна, катоьхнарш дика бохкура. Цаьрга шайна оьшург далора. Наггахь ойла ма –кхоллалойца: «Коьртах кхета т1улг шашах кхеташ ма бац».
– Там бу и хьан кехаташ лачкъийнарг хьуна гучу ма валахьара аьлла лакхахь цхьанна лиъна хила. Иштта и ца хууш дисича хьуна г1олехь хила а ма тарло, – элира Зубайрас.
– Х1ан-х1а, – юкъахваьккхира иза Селимхановс. – Иштта дисахь суна кхин а хала хир ду. Ас сагатдо. Массарах дегабаам бо. Сайн шеконаша хьервоккхуш лаьтта со. Д1адаханчу к1иранах ас цхьанхьа охьайиллина сан ахчана полевой банко йина отчет-х1инцалера текущий счет. Д1оггара х1ума а дац иза. Суна иза ца карийра. Доккха х1ума дара ас зудчунна т1е мохь хьекхар. Чохь мел болчарна т1е а. Кхано д1ахьажча, сан портфела чохь хилла и кехаташ. Суо кхетамах волуш лаьтташ хетало суна. Х1уъа дина а, мелла ахча делла а и сайн документаш лачкъийнарг 1ораваккха лууш ву со!
– Кхеташ ду, – элира Зубайрас, Мусай и шиъ вовшашка хьаьжира. – Х1ета, хьо кхоччуш тешна ву-кх хьайн документаш шун чуьрчу наха лачкъийна хиларх? И нехан наха дина хилар ахь аьттехьа ца дуьту-кх?
– И шеконе дуьллушдац. Ас ма-аллара, вайн ц1а лардеш ду. Кхин а электронни хехо а ву х1оттийна. Г1аролаца барт а бина, сигнализаци д1айоккхийла-м ду. Т1аккха и кехаташ лечкъор цхьа а пайда бац. Гуттар галдаьлча, жимма корта лазабаккхар бен суна цара х1умма а дийр дацара, налогови полици т1аьхьа а яьккхина. Сан стоьлан г1утакхахь кхин а мехала кехаташ ма дара. Цу т1е, стоьлан г1утакхахь даиман а 1уьллу ши-кхо пачка долларийн купюьраш. Таккха, къу кхоччуш сонта стаг ма хуьлийца и кехаташ а эцна цо ахча дуьтуш хилча.
– Ахча ца эцнакха зуламхочо? – хьеше хьаьжира Зубайра.
– Дера ца эцна. Кхин х1умма яйна яц вайн чуьра. И ду-кхий ас тамаша бийриг. Сан гергарчех цхьанна суна х1уьттаре ян лиъна-кх, – велавелира Селимханов. – Беламе маду сан дог дат1о шекар дохкарх долу кехаташ лечкъор.
– Ахь ойлайой х1инца дикка хан яьлла хиларан, суна жимма хало- ома хир ду къолана дуьхе кхиа, хьуна г1о дан…-д1адолийра Зубайрас.
– Суна шуьгара г1о оьшу, – вуха а юьхьйоцуш юкъахваьккхира и Мовсар Хамидовича. – Ас аш бохху гонорар ло-кх шуна.
– Тоийтахьа и ахча хьехор, – сацийра иза Зубайрас. – Вай иштта дийр ду. Цкъа хьалха хьелаш дийцаре дийр ду вай. Ахчана цхьа барам билгалбийр бу доза а тоьхна, талламан х1уъа жам1аш хилахь а. Ас хьуна г1уллакх кхиамца чекхдер ду аьлла дош лойла дац-иштта г1уллакх т1ехь иза чолхе х1ума ду. Амма ас хьуна дошло сайна Дала деллачу хьекъалца и хьан кехаташ лачкъийна волу стаг схьалаха. Бакъду, ахь хьайгара совнаха х1ума далийта ца деза, я талламна юкъаг1ерта а мегар дац. Ахь со мехах лаьцна хиларан кеп х1иттаяхь вайн дов дер ду. Вай таллам цхьана накъостий долуш санна беш бу. Со тешна вуьсу вай х1ара къамел кхин г1атториг цахиларх? Иштта дацахь вай кхуззахь къаьстар ду. Хьо реза вуй?
– Ву, – сихха жоп делира Селимхановс. – Со дерригенна а реза ву. Муьлххачу хьелашна а. Со хаа лууш ву сан документаш хьан лечкъийна.
– Делахь тахханехь д1адуьйлалур ду вай, – элира Зубайрас. – Х1инца мелла а достуш дийцал суна и кехаташ довчу дийнахь мил-мила вара хьан х1усамехь. Х1ораннах шех лаций хьайна хуург дийцалахь, хьайна и к1езиг хума хетахь а.
Хьешо корта та1ийра. Леррина Хутаевга хьаьжира и вист ца хуьлуш 1аш волчу. Юха хаьттира:
– Кхин цхьа стака хи лур дацара ахь суна? Легаш дакъадели-кх сан дукха лийна.
Муса хи эца кухничу вахара. Селимхановс цунна т1аьхьа а хьаьжна, Зубайре аз лахдина элира:
– Цуьнах тешаш вуй хьо? Х1ара адамех башха тешам болу зама а ма яц. Х1ара истори а газеташка ялахь суна т1е доккха эхь ма дог1ийца.
– Тхо вовшийн девза дуьххьарлера шо дац, – кхетийра и Зубайрас. – Нагахь хьох хьайх дерг вай дийцича, суна со кхечу дуьненахь хета. Шаьш эзарнаш миллионашна пачхьалкх 1ехийна хилар шайга д1ааьлча, шу х1умма кхерацало. Шаьш динарг къола хилар шуна х1умма а ца хета, шайна юкъара кехаташ лечкъийнарг лоьху. Наха шайна бохучун к1езиг ойла йо. Ткъа шайна дина къолано т1е эхь даийтина моьтту. Шаьш беламе ца хетийта къайла бахьа г1ерта вай беш болу таллам а.
– Со нахана жуьлик хетар г1олий ду-кх 1овдал ву бохучул, – дерзийра Селимхановс. – Эхь-бехках лаьцна дийца а ца оьшу. Нохчаша лаа ма ца олу:дерриге а Далла дика хуур ду. Вай масална цхьана хенара нах ду. Со жимма воккха хила а мега шул, шерашка диллича. Цхьана ишколах девлла вай. Шен заманахь етташ вота а йолуш пионераш дира вайх, духа комсомольцаш хилира вайх.
– Юккъехула аьлча, партин член-м вацара хьо? – Жоп даллац а ца 1аш, Мовсар Хамидовича куьг ластийра:-со-м вара. Бакъду со д1аваьккхира партера. Къоланаш динера ас, 1984-чу шарахь луьра дара и курхаллаш, Андропов валале йолу хан яра и. Х1етахь тхуна дийцара спекуляци лелор эхьен г1уллакх ду, шен долахь бахам хила ца беза. Карахь валюта карийча-м хан тухура чохь яккха. Ткъа х1инца? Дахаран мехаллаш хийцаелла…Эхь-бехк дайина бахам гулбар коьрте даьлла. Зудабераш мел воккха велахь а хьал долчуьнга маре боьлху. К1енташа ишколехь вовшашна сег1азаш цхьана духку, къоначарах рэкетираш хилла, берашкара цхьана ахчанаш дохуш. Телефон йо1ехь елахь схьайоккху. Дерриге а хийцаделла…Пайлабоцчу даьлла.
Хутаевс хин стака д1аделира, къамела юкъа ца г1уртуш собар а дина. Мовсар Хамидовича йоккхачу сутараллица д1амелира хи, баркаллина корта а ластош.
– Цхьаммо а аьллий хьоьга хьан къамел юьхь йоцуш ду? – хаьттира Зубайрас. – Хьо хьайн оьздавацар хьайга лараме даккха г1ерта. Шекарна т1ехь и афёраш лелорна, вайн республикехь х1ара кегарий бацахьара хьо жоьпе озор вара. И тайпа забарш закон болх беш долчохь чекх ца йовлу.
– Хила мегаш х1ума ду иза а, – корта та1ийра Селимхановс, – т1аккха лакхара дуьйна охьабуьйлабала безара. Правительствехь хаьара оха х1оттийна мах лакхара буй, х1етте а договор т1е куьйгаш яздира. Я хьуна моьтту цара и маьхза дира?
– Ца моьтту суна-м, – холчах1оттарца элира Зубайрас.
Иза Мусагахьа хьаьжира. Цу шиннен а оцу стагехь безам бацара. «Да нелца валларг-эккхийча х1ун дара те х1ара», – аьлла дагадеара Зубайрина. – Вукху аг1ор, цуьнга ладог1ахьара аьлла дехнера кхаьрца хетахь уголовни розыскехь болх бина волчу Гермчигара Амлиев Вахас. Цундела хаьттира цо:
– Сан хьешана т1е мукъане а муха кхаьчна хьо?
– Хьо Гуьмсехь начальник милици волчу хенахь ахь шен г1уллакх д1адерзор дийцира суна Герзель юьртара сан доттаг1чо. Иза х1етахь махлелорехь болх бина вара. Ткъа Амлиев Ваха вайн захалойх ву. Доцца аьлча, кегон баьхча, нохчий берриге а вовшийн гергара нах ма бу. Вайн къам доккха дац, т1ом баккха г1ерташ б1ов бохуш карзахдийлахь а. Ткъа хьо, Зубайра, дукха нахана вевзаш хилла.
– Хьайна оьшучу х1уманна дика т1аьхьа кхуьур волуш хилла хьо, – элира Зубайрас. – Хьайн чохь хиллачу ялхе а стагах хьайна хуург дийцахьа х1инца.
2
Селимханов цкъа кресло чохь д1аса а хьаьвзина товелира. Т1аккха хаьттира:
– Хьанна т1ера волало со?
– Хьайна луъучунна т1ера. Шина доьзалера зудий-майрий, х1усамнаний, нус яра бохур – кха ахь цу дийнахь шайгахь. Царах муьлхачух дегабаам бу хьан?
– Цхьаннех дера бац, – бен доцуш элира Мовсар Хамидовича. – Царах цхьаммо а и саннарг дийр ду аьлла хеташ ма вац со.
– Иштта хуьлийла а ма дац, – элира Зубайрас. – Нохчий сема къам ду. Х1ума атта луьтту вай. Цу дийнахь хилларг хийла дагадеана хир ду хьуна. Х1оразза а бехк бан цхьанна т1ехь сецна ма хи рву хьо лаахь, ца лаахь. Хьалхарчу рог1ана хьанах шек ву хьо? Ахь ма дарра хьайна хеташ дерг ала ма деза. Нохчаша лаа ма ца олу: «Лачкъийначунна цхьа къа ду-яйначунна исс къа ду». Цхьаъ билгалцаваьккхича, вай хьоьгуш долу къа эрна ма ду.
– Иштам-м дара и, – корта ластийра Селимхановс. – Хьуна бакъдерг дезахь, оцу ялханна юкъахь сан хьалхара дегабаам Дакаев 1аламах бу. Иза сан йиша яхана нуц ву. Иттех шо а ду и гергарло тхуна юкъахь долу. Церан доьзалхо хилла а дукха хан а яц. Бизнес лелон г1ерташ а ву 1алам. Амма цкъачунна д1адолалуш х1ума дац цуьнан. Цо т1елаьцна массо проект а кхиам боцуш юьсу. Мел х1уъа дийцича а, вайна юкъахь махлелор цатовш адамаш ма ду. Атта ахча цадог1у церан кара. Олуш ма-хиллара, рицкъа уллохула дуьйлу. Хетарехь Дакаев оцу тобанах ву. Амма даиман а цхьаъ дан г1ерташ воллу и, х1етте а г1уллакх ца хуьлу. Ва Дела аьлла юьхьарлаьцнарг д1а цадоьду.
Бакъду, оцу сайн йишин дуьхьа ас к1ез-мезиг г1о а ма до хьуна цунна. Цхьаммо сардам боьллича санна хецаелла бизнес д1а ца йоьду. Уггар хьалха цуьнах ю сан шеко. Цуьнца къамел дан а лиира суна. Иза ч1ог1а кхеравелира, дуйнаш баа волавелира, и саннарг шегара мичахь дер дара бохуш. Вукху аг1ор- цуьнах теша а теша со. Цуьнан доцчу хьекъале хьаьжча и сайн кехатех пайдаэца хьокъала ву аьлла а ца хета. Цо стоьлан г1утакхара ахча оьцур дара, документаш дитина.
– Цунна хаьарий ахь ц1ахь йолчу хьайн кабинета чохь ахчий, документашший латтош хилар?
– Дера хаьара. Ахча лардой-м муххале а. И вог1ура со волча, ас чуьра ара а ца волуш г1еххьачул ахча лора цунна стоьла чуьра схьа а оьций. Цо дуй боура ша хьан ахча духа цалуш хьедийр дац хьуна олий, амма цкъа а схьадахьаш веана вац.
– Иза хаттар доцуш хьан кабинета чувалалур варий?
– Ойла йича, вацара. Нагахь цунна сан документаш дахьа дагадеача-м хаац. Тхан ц1а ши г1ат долуш ма дайца. Хьешан ц1а хьалхарчу этажа т1ехь ду, кухня, телевизор триколораца. Лакха т1ехь-сан кабинет, шиъ д1авуьжу чоь а. Цундела хала ду чу мила веана, цавеана хаа. Ма-дарра аьлча, шолг1а г1ат и мансарда ю. Х1усамненан 1едал ду чу мел веанчунна цу мансардин хазалла гойтуш. Уьш кабинет чухала а, спальнеш чухула а хьоьжуш ма лелийца. Кабинетан не1арна ас дог1а тухуш дац. Чохь сейф а яц. Дукхахьолахь ас сайн докумнташ Грознерачу офис чохь латтадо. Со Кизляре ваха дагахь хиллера цу деношкахь, цундела ц1адеанера кехаташ. Дег1астанарчу кондитерски фабрикана шекар дохка дагахь вара со.
– Невцах 1аламах шек ву-кха хьо, ахь схьадийцарехь, – элира Зубайрас.
Хутаев Мусан карахь блокнот гучуелира. Хьалхара бехкен хетарг д1аязвира цо. Цунна шенний бен евзар йоцуш хьаьркаш х1иттийра.
– Хьан шеко йолуш волу коьртаниг дукха хьолахь бехк боцург хуьлукхий, – кхоьлана забар йира Селимхановс. – Хетарехь, массо детективехь а иштта нисло-кх иза.
– Дахарехь кхечу кепара хуьлу и, – дуьхьало йира Зубайрас. – Кхузахь-м нийсса б1останехьа нисдала мегаш г1уллакх ду. Ма дарра аьлча, къоланаш вуно атта деш ду вай, уьш талла г1ерташ яккхийн чалхаш вовшахъеттахь а. Пох1ма долчу цхьана курхалчина т1алам боцу б1е стаг нисло. Мах товш волчу бизнесменна мах бан хууш вочу эзар стаг санна.
– Т1улгаш хьенан керта ду кхийти со, – т1етайра Мовсар Хамидович. – Кхин хьенан ц1е яккха ас?
– Охьа багарбе бисинарш.
– Сан х1усамнана-Сатаева Марет. Да Борг1анера г1умки ву. Нана Сесанара бено ю. Иза сан кхозлаг1а зуда ю. Иза ас ялийна итт шо сов зама ю. Цуьнан хьалха яханчохь йина йо1 ю 19 шо долуш. Иза Гуьмсерачу хьехархойн училишехь доьшуш ю. Ала деза, зудчух со уггар к1езиг шек ву. Цунна и тайпа къола эшшане а оьшуш дац. Маре и соьга еана ю. Сан миллионаш цунна оьшуш дац. И хьалха яхана волу майра велла. Иза а таро йолуш стаг вара. Марет х1умма оьшуш йолуш еана яц соьга. Ас буьйцург хьал-бахам бу.

Страницы: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Комментарии закрыты.